Hamam Böceği

Alem: Animalia (Hayvanlar),Şube:Arthropoda (Eklem bacaklılar),Alt şube:Hexapoda,Sınıf:İnsecta,Alt sınıf:Pterygota,İnfra sınıf:Neoptera
Takım:Blattode


Hamam Böceği Türleri
Ülkemizde üç tür hamam böceği görülür. Bunlar
1- Alman hamam böceği (Blattella germanica)
2- Doğu (oryantal) hamam böceği (Blatta orientalis)
3- Amerikan hamam böceği (Periplaneta americana)'dir.

Bunlardan Doğu hamam böceği Türkiye'nin yerli böceğidir ve sık sık karafatma (Blaps spp.) ile karıştırılmaktadır.
Hamam böceği, Blattodea (bazen Blattaria ismi de kullanılır) takımını oluşturan böcek türlerine verilen ad. Takımın isimleri Yunanca blatta sözcüğünden türemiştir. Sözcüğün anlamı "hamam böceği"dir. 6 farklı familyada yaklaşık 5.500 tür bulunmaktadır. Hamam böcekleri, 2.000 metreden daha yüksek yerler ve kutup bölgeleri dışında, dünyanın her yerinde bulunurlar. Çok dayanıklı hayvanlardır. Radyasyona direnç gösterirler.Hamam böceği gece calışır.Hamam böceği, kafası olmadan iki hafta yaşayabilir çünkü beyinleri ayaklarındadır fakat başsız bir hamam böceği açlıktan ölecektir.


Morfolojisi:
Vücutları yassı olup ayak ve antenleri uzundur.
Blattella germanica 1,5 cm kadar uzunluktadır. Rengi kahverengidir. Erkek ve dişilerde kanatlar vücut hizasını geçer.
Blatta orientalis 2,5 cm kadar uzunluktadır. Rengi siyahtır. Dişilerin kanatları rudimenterdir. Erkeklerde vücudun 2/3'üne kadar uzanır. Periplaneta americana'nın boyu 3 cm kadardır. Erkek ve dişilerde kanatlar vücut hizasını geçer, rengi kahverengidir.Yaygın türlerin erkeklerinde gelişkin iki çift kanat mevcuttur. Dişilerde kanatlar daha küçüktür. Bâzı türler ise tamâmen kanatsızdır. Kanatlar uçmaktan çok, karnı bir zar gibi korumaya yarar. Kanatları olanlar iyi uçucu değildir.
Hamam böcekleri aslında parazit değildir. Fakat çeşitli hastalık etkenlerini mekanik taşıyıcıklık veya arakonaklık yaparlar. Hamam böcekleri; kolera, tifo, verem, basilinin, Entamoeba coli, E. histolyrica, Balantridium coli, Giardia intestinalis kistlerinin yayılmasında mekanik taşıyıcı olarak rol oynar.
Hamam böceklerinin bir cok türü orman ve tarlalarda insanlardan uzak, tabiatta serbest olarak yaşar. Bunlara örnek olarak tarla hamamböceği gösterilebilir. Tropik bölgelere gidildikçe boyları artar. Çürüyen nebatî ve hayvânî artık maddelerle beslenirler. Kuvvetli kesici ve çiğneyici ağız parçaları ile çok sert maddeleri bile kemirebilirler. Mutfakta yaşayanlar her türlü yiyecekle beslenir. Bâzan çorap, deri, kâğıt, tahta ve kumaşları dahi kemirirler. Birkaç türü canlı bitki yiyerek onlara zarar yapar.
Dişi hamamböcekleri yumurtalarını kendileri tarafından meydana getirilen uzunca bir kapsül içinde çift sıra hâlinde koyarlar. Ergin dişi, yumurta paketini yavrular çıkıncaya kadar berâberinde taşır. Ancak bir tehlike karşısında yumurta kapsülünü bırakarak kaçar. Yumurta sayısı cinslere göre, genellikle 16-40 arasında değişir. Doğu hamamböceğinde 16, Alman hamamböceği kapsülünde 40 yumurta bulunur. Uygun şartlar altında (22°C’de) 2-3 ay zarfında nimfler (yavru) yumurtadan çıkar. Birinci gömleği kapsülde değiştirdikten sonra kapsülden çıkar. Nimfler ergine benzeseler de kanatsızdırlar. Büyümeleri sırasında birkaç kerre deri değiştirerek kanatlı şekle dönüşürler. Bâzı türlerin erginleri de kanatsızdır. Sıcak memleketlerde 9-12 ayda, soğuk yerlerde ise 3-4 senede erginleşirler. 5 sene kadar yaşar ve en çok 5 defâ gömlek değiştirirler. Çoğu türler genellikle nisan-mayıs aylarında çiftleşirler.
Pislikte ve daha sonra yiyecekler üzerinde gezindiklerinden bakteri ve sporozoaları bulaştırırlar. Gezdikleri yerlerde pis bir koku bırakırlar. Alışkanlıkları şaşırtıcı olduğundan umulmadık yerlerde rastlanırlar. Bu sebepten yok edilmeleri güçtür. Yassı vücutlu olduklarından rahatlıkla çatlaklar arasında gizlenirler. En iyi korunma çâresi temizliktir. Yiyecekler korunmalı ve evin içinde çöp bırakılmamalıdır. Gün ışığı ve elektrik ışığından hoşlanmadıklarından karanlıkta yuvalarından çıkarlar. Geceleri âniden gelen ışıkta bile çabuk kaybolurlar. Püskürtme ve serpme ilâçlarla yok edilmeleri çok güçtür. Gece besin ararken duyu organlarıyla ilâç serpilmiş kısımları keşfederek ilâç bulaşık olmayan kısımlarda dolaşırlar. Zamanla ilâçlara karşı bağışıklık kazandıkları ortaya çıkmıştır. Değişik bir ilâç bunları yok ederse de kapsüldeki yumurtalar ilâçtan etkilenmez ve 2-3 aylık kuluçka süresinden sonra evleri tekrar işgâl ederler. Pharao karıncalarının mücâdelesinde kullanılan yem şeklindeki insektisitler (böcek öldürücüler) kullanılması daha tesirli olmaktadır. Fakat hamamböcekleri yalnız dolaştıklarından bu zehirli yemlere rastlama ihtimâlleri kesin değildir ve komşu binâlardan her an tekrar bulaşabilirler. Mahallî bir mücâdele sistemi uygulanması gereklidir.
Hamam böceklerinin kontrolü güçtür. Çünkü çok çabuk ürerler.

Hamam böceklerinin kontrolünde dikkat edilmesi gereken unsurlar şunlardır.
1-Bunların gizlendikleri duvar çatlakları ve benzeri yerler tıkanır.
2- Çöp ve gıda açıkta bırakılmaz. Gıda artıkları temizlenir.
3- Kontrolde en pratik yol ilaç kullanmaktır.Bu amaca kalıcı etkili ilaçların bunların saklandıkları yerlere püskürtülerek uygulanması gerekir. Fakat yumurtalardan yeni çıkacakları öldürmek için ilaç 2 ay sonra tekrarlanmalıdır. Bunlarla mücadelede ilaçlı yem tuzakları da kullanılmaktadır.


Hamam böceğinin (kalorifer böceği) insana bulaştırdığı hastalıklar şunlardır:
1 - Gıda zehirlenmelerinin %95 ne sebep bu böceklerdir. Gıdalara bıraktıkları salya, dışkı, ve yumurtalar ile bulaşan mikroplar hızlı bir şekilde yiyeceklerimizi bozar
2 - Dizanteri mikrobunu
3 - Grip mikrobunu
4 - Hepatit virüsünü
5 - Verem mikrobunu
6 - Atrax hastalığı mikrobu
7 - Astım mikrobu
8 - Alerjik hastalıklar
9 - Pnomoni
10 - Mantar hastalığı mikrobu.vb gibi birçok hastalığı insana bu haşere grubu bulaştırır.


Ülkemizde en cok görülen hamam böcekleri:

-Doğu (oryantal)Hamam Böceği:
Oryantal hamam böcekleri bir hamam böceği türü olup, oval yapılı ve parlak siyah renkli olan canlılardır.  Tüm türlerinde olduğu gibi, oryantal hamam böcekleri de yumurtlama sistemi ile çoğalırlar. Boyları ortalama  25-30 mm arasındadırlar, erkek olanlarının kanatları vardır. Bu kanatlar işlevsel olup, dişi hamam  böceklerinde ise körelmiştir. İlk olarak Asya kıtasında ortaya çıkıp tüm dünyaya yayılan hamam  böceklerinin vücut yapıları ovaldir ve baş kısımlarında 2 adet antenleri bulunur. Halk arasında bir çok isim  ile anılan hamam böceklerinin; Karafatma, Oryantal hamam böceği, Alman hamam böceği, Amerikan hamam  böceği, Kakalak gibi isimleri vardır.

-Alman Hamam böceği:
Alman hamam böceği, diğer hamam böceklerinden biraz daha farklı bir yapıya sahiptir. Boyları 1-3cm kadar olan Alman hamam böceklerinin renkleri ise kahverengidir. Hamam böceği türleri arasında en çok üreyen hamam böceği türüdür.  Gündüzleri pasif, geceleri aktif olan Alman hamam böcekleri, ışıktan kaçarlar. Sıcak ve nemli alanları seven Alman hamam böcekleri, evlerde mutfakta, banyoda ve tuvalette görülür. Dış ortamlarda pis alanlardan ev içlerine yönelen Alman hamam böcekleri, bünyelerinde taşıdıkları mikropları ev içlerine taşırlar.

-Amerikan Hamam Böceği:
Amerikan hamam böceklerinin üzerinde kendilerini koruyan bir tabaka . Tabakanın üzerinde 2 adet kanat vardır. Amerikan hamam böcekleri bu kanatları uçmak da kullanmazlar.Ortalama 4-5 cm boyunda olan hamam böceklerinin renkleri siyah, kahverengi, sarımsı ve kızılımsıdır. Amerikan hamam böcekleri koloni  halinde  yaşar ve ömürleri yaklaşık 2 -3 yıl kadardır. Amerikan hamam böcekleri evlerin nemli ve rutubetli yerlerinde daha cok yaşarlar. Amerikan hamam böceği de dâhil olmak üzere, evde hamam böceği görüldüğü  hemen ilaçlama yaptırılmalıdır.Hamam böcekleri haşere türleri arasında cabuk çoğalan haşere türüdür.


İlginç bilgiler
- Genellikle geceleri aktif olan bu böcekler ışığa karşı hassastırlar.
- Bir Binada 10 kat birden bir gecede dolaşabilirler. yaklaşık bir gecede 4,5 km yol katedebilirler.
- Bütün insanların ve diğer canlıların yediği ve yemediği her şeyi yerler, kağıda kadar.
- Genelde toplu koloniler halinde yaşarlar, 15 ay kadar ömrü vardır.
- Nemli, sıcak ve pis yerleri severler kanalizasyon, kazan dairesi, depo, bodrum, toprak altı galerileri ambalaj   içleri gibi yerleri istila ederler. Genelde endüstriyel işletmelerde çok görülürler.
- Yılda 8-10 defa yumurtlarlar.
- Antenleri çok küçük miktarlardaki nem ve yiyeceği tespit edebilir.
- Karınlarının arka tarafindan uzanan duyargaları çok hafif hava akımlarına bile duyarlıdır; öyle ki, potansiyel   bir tehlikeden saniyenin binde 54'ü gibi bir zamanda kaçmaya başlayabilirler.
- Kanları beyazdır.
- Bazı türleri kanatlıdır, fakat uçmaktan ziyade yürümeyi tercih ederler.
- Dünyanin en büyük hamamböceği Güney Amerika'da yaşar ve yaklaşık 15 cm uzunluğunda olup iki kanat   arası uzunluğu da 30 cm civarındadır.
- İskeletleri vücutlarının dışındadır.Yılda birkaç defa iskelet, yani kabuk değiştirirler. Kabuğunu yeni     değiştirmiş bir hamamböceğinin rengi beyaz, göz kısmı siyahtır. Kabuk 8 saat sonra normal rengini kazanır.
- Bazı türlerde dişiler sadece bir defa çiftleşir ve bu onlara ömürleri boyunca yeter.
- Kafası kopmuş bir hamamböceği 1 hafta daha yaşayabilir. Sonuçta ağzı olmadığından su içemediği için   susuzluktan ölür.Yüzebilirler, ama ağız veya burunları ile değil de yanlarından nefes aldikları için su   yüzeyine doğru yüzerken çok zorlanırlar.
- Saatte 4.800 m kadar koşabilirler, maraton rekoru olmasa da boylarına göre çok çok iyi koştukları   bilinmektedir..
- 6 ayakları vardır. Bir çoğunda 18 eklem bulunur.
- 40 dakika boyunca nefeslerini tutabilirler.
- Hayatlarının % 75 ini dinlenerek geçirirler
- Dünya üzerindeki türlerinin sayisi 5000 civarındadır.
- Yaklaşık 320 milyon yıl önce, karbonifer çağda ortaya çikmışlardır ve bu güne kadar görünüşleri çok az   değişmiştir.Evrimleşme oranları azdır.
- Ağızları sağa-sola doğru hareket eder.
- Yiyeceksiz 1 ay, susuz 1 hafta yaşayabilirler.
- Kalbi basitçe valfli bir tüpten ibarettir. Tüp kanı ileri ve geri pompalayabilir. Kalp böceğe hiçbir zarar      vermeden durabilir de.
- Yavru hamamböcekleri milimetrenin yarısı kadar bir deliğe sığabilir.
- Yetişkin erkekler 1.5 mm, hamile dişiler de 4,5 mm büyüklüğündeki aralıklara sığabilirler.
- Dünya üzerinde her yerde bulunurlar.
- Türlerinin çoğu tropiklerde yaşar, ancak Kuzey ve Güney Kutuplarında da yaşayabilirler.
- 32 dereceye kadar dayanabilirler.
- Ayaklarındaki pençeleri sayesinde duvarlara tırmanırlar.
- Koku alma duyuları o kadar gelişmiştir ki ev halkını misafirlerden ayırt edebilirler.
- Dişiler feromon denilen bir tür koku salgılayarak erkekleri davet ederler.

Hamam böceği ile ilgili sık sorulan sorular

1-Hamam böceği ilaçlama işini kimler yapmalı?
Hamam böceği ilaçlamasını , ilaçlama eğitimi almış sağlık bakanlığından onay almış sertifikalı profesyonel çalışan yetkili personel tarafından yapılmalıdır. Ne olduğu bilinmeyen ilaçlarla yapılan ilaçlama size ve çevrenizdeki insan ve hayvanlara zarar verebileceği gibi yapılan ilaçlamanında herhangi bir yararı olmayacaktır.Hamam böceği ilaçlama işini mutlaka işin uzmanı donanımlı ilaçlama ekiplerine yaptırmalısınız.

2-Hamam böceğinin kaç türe vardır?
Dünyada binlerce Hamam böceği türü bulunmaktadır. Bu sayının 4000'den fazla olduğu tespit edilmiştir. Türkiye'de ise en çok görülen 3 türü Blatella orientalis, Blatella germanica, Periplanata america'dır.

3-Hamam böceği nerelerde görülür?
Hamam böcekleri  gıda malzemelerinin bulunduğu yerlerde, depolarda, fırınlarda ,evlerde sıklıkla görülür. Ev içlerinde hamam böceklei  mutfak ve banyolardır. Genel olarak bütün zamanlarını, bu alanlarda bulunan çatlak ve yarıklarda saklanarak geçirirler. Dış ortamlarda ise kanalizasyon borularında, lahamlarda,binaların zemin katlarında,en üst katlarda, depo ,konteynır ve ambarlarda daha sık görülürler.

4-Hamam böceği nasıl ürer?
Yumurtlama yöntemi çoğalan Hamam böcekleri, çok cabuk ve çok mıktarda ürerler. Hamam böcekleri her defasında 250-350 arası yumurta bırakırken, bazı türleri daha fazla sayıda yumurta bırakırlar. Hamam böcekleri yumurtalarını sırtında taşır ve gezdiği yerlere yumurtalarını bırakır. Genel olarak hamam böcekleri evin iç bölümlerinde zemin yüzeyine, duvar çatlaklarına, kapı boşluklarına banyo ,tuvalet catlaklarında ,duvar aralarına ve parke aralıklarına yumurtalarını bırakır.

5-Hamam böceği nasıl beslenir?
Hamam böcekleri insanların yediği ve yemediği bir çok maddeyi yerler. Ev içlerinde açıkta bırakılan gıda ürünlerini, depo, kiler gibi yerlerde stoklanmış açık gıda ürünlerini yiyerek beslenirler. Hamam böcekleri dış ortamlarda ise kağıt gibi plastik gibi her türlü maddelerle beslenirler. Ölü böcek leşlerini de yedikleri görülür.

6-Hamam böceği hastalık taşıyıcısı mıdır?
Hamam böcekleri insan ve hayvanlarda ısırarak yada kan emerek hastalık bulaştırmazlar. İnsan ve hayvanların yedikleri gıdalar üzerinde dolaşarak, bu gıdalara dışkı ve salyalarını bırakırlar. Bu gıda maddelerini tüketen insanlar ve hayvanlar bu yolla çeşitli hastalıklar bulaşır.

7-Hamam böcekleri hangi hastalıklara yol acar?
Hamam böceğinin (kalorifer böceği) insana bulaştırdığı hastalıklar şunlardır:
- Gıda zehirlenmelerinin %95 ne sebep bu böceklerdir. Gıdalara bıraktıkları salya, dışkı, ve yumurtalar ile bulaşan mikroplar hızlı bir şekilde yiyeceklerimizi bozar
- Dizanteri mikrobunu
- Grip mikrobunu
- Hepatit virüsünü
- Verem mikrobunu
- Atrax hastalığı mikrobu
- Astım mikrobu
- Alerjik hastalıklar
- Pnomoni
- Mantar hastalığı mikrobu.vb gibi birçok hastalığı insana bu haşere grubu bulaştırır.

8-Hamam böceği hangi mevsimlerde ürer?
Hamam böcekleri çabuk üreyen ve  çabuk çoğalan haşerelerdir. Hamam böcekleri her mevsim ürerler. Fakat yaz ayları hamamböceklerinin üremeleri açısından en uygun aylardır. Bu nedenle yazları daha sık görülürler.

9-Hamam böceğinin halk arasındaki isimleri nelerdir?
Hamam böceklerinin  halk arasında birçok farklı adları vardır.Bazıları; Kalorifer böceği, kakalak böceği ,Kara fatma Alman hamam böceği, Amerikan hamam böceği'dir.

10-Hamam böceği ne tür özelliklere sahiptir?
Hamam böcekleri çok aktif canlılar olup, karanlığı ve geceyi severler. Bir gecede hiç durmadan yaklaşık 5 km yol katedebilen Hamam böcekleri, sıcak ve rutubetli ortamlarda daha çok bulunurlar. Mücadelesi zor olan hamam böcekleri kafaları kopsa dahi 5-6 gün yaşayabilirler. Sıcak ortamları seven hamam böcekleri aynı zamanda soğuk havalara karşıda direnç gösterebilirler. Hamam böcekleri bir insanın sadece birkaç saniye canlı kalabileceği ultra viyole ışınlarına dahi uzun süre dayandıkları tespit edilmiştir.